ئاسۆ عەلی فەرەج

هەڵبژاردن وەک ژینگەیەکی گرنگی سیاسی و بنەمایەک بۆ دیموکراتیزەکردنی سیستەمی بەڕێوەبردنی وڵات هەمیشە خواستێک بووە بۆ مومارەسەکردن و ئاواتێک بووە بۆ وەدەستهێنانی ئەو ئامانجانەی دەبنە هۆکار یاخود خاڵی وەرچەرخانی ئازادی تاک و گشتی و گەشەپێدانی کلتوری یەکدی قبوڵکردن.
هەڵبژاردن و مومارەسەرکردنی لە ئێراقدا دەتوانرێت بە کلتورێکی نوێ ناوببرێت، چونکە سیستەمی سیاسی و بەڕێوەبردنی وڵات لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لەسەر بنەما دیکتاتۆرییەت بووە و هەمیشە باڵا دەستی هێزە عەرەبییەکان و بەتایبەتی سووننەکان لە حوکمی ئێراقدا هیچ دەرفەت و کولجێکی بۆ دیموکراسی و هەڵبژاردن نەهێشتبووە، لە چاو ناوچەکەدا ئێراق لە نەک لە دیموکراتی دواکەوتبوو، بەڵکو لە ریزبەندی یەکەمی وڵاتە دیکتاتۆر و شۆڤینیەکان بووە، کە تێدا حکومی دیکتاتۆری رەچەڵەکی نەتەوەیی و مەزهەبی و بۆچوونی جیاوازی لە ریشەوە دەرهێنابوو.
دوای پرۆسەی ئازادی ئێراق لە ساڵی 2003ەوە ئێراق هەنگاوێکی لە دروستکردنی کەشوهەوای دیموکراسی هاوێشت، ئەگەرچی لە هەرێمی کوردستاندا ئەم ژینگەیە لە ساڵی 1992ەوە لە بارودۆخێکی گەشەپێدان بوو، بەڵام بەگشتی لە ئێراق دوای هەڵبژاردنەکەی 2005 پرۆسەی دیموکراسی و بابەتی هەڵبژاردنی ئازاد بووە کلتوری ململانێی هێزە ئێراقییەکان، ئەمەش وەک ئامانجێک و دەسکەوتێکی ئازادکردنی ئێراق لەلایەن ئێراقیەکانەوە بووە خواستێکی گرنگ و جێگای متمانە و بایەخ، ئەگەرچی زروفی سیاسی و لاوازی موئەسەساتی دیموکراتی لە ئێراق هێشتا لە خاڵی لە رزۆکە، بەڵام بەگشتی جێگای ئومێدێکی زۆری ئێراقییەکانە، بەتایبەتی نەتەوەیی کورد بۆ ئەوەی بتوانێت لە رێگای هەڵبژاردن و سەرەتاییەکانی دیموکراسیەت بە مافە نەتەوەیی و نیشتمانییەکانی خۆی بگات، لەم پێناوەشدا کورد درێغی نەکردووە و هەمیشە هاندەری تەشەنە پێکردنی پرۆسەی دیموکراسی و هەڵبژاردن بووە.

ئەمڕۆکەش لەم قۆناغەدا کە کورد دەیەوێت لە گەڕێکی دیکەی ئێراقی نوێدا بە هەڵبژاردن پێگەی خۆی وەک هێزێکی نەتەوەیی نیشان بدات، بە کۆمەڵێک ئامانج و پرەنسیپی نەتەوەییەوە بەشداری لەم هەڵبژاردنەدا کردووە و گڕوتێنێکی دیکەی بەخشیوەتە پرۆسەکە لەسەرتاسەری ئێراق، ئەگەرچی خواستی زۆرینەی خەڵکی کوردستان لەگەڵ یەک لیستی و تیمێکی یەکگرتووانە بوون بۆ بەشداریکردن لە حکوومەتی ئایندەی ئێراق، بەڵام ئەمەش تاڕادەیەک سەرنەکەوت، لە پرۆسەی هەڵبژاردندا توانرا رەوشێکی وا بخوڵقێندرێت کە چوون بەرەو بەغدا ئامانج شەڕکردنە بۆ مافی نەتەوەیی، هەڵبژاردنێکی پاک و ژینگەیەکی لەبار لە هەرێمی کوردستان بەڕێوەچوو، حەتمەن ئەمەش بەشاهیدی زۆرێک لە چاودێرە بیانییەکان کە وەک شاهیدحاڵێکی زیندوویی پرۆسەکە بەشداریان لە چاودێریکردنی هەڵبژاردن لە ئێراقدا کرد، لە پێش هەڵبژاردن و لەم ژینگەیەی یەکلا نەبووەنەوەی رێژەکان و دەرنەکەوتنی ئەنجامی بەرائی هەڵبژاردنەکان خواستێک هەیە دەیەوێت بیسەلمێنێت هەموومان تێدا سەرکەوتوو بووین، چونکە ئازادییەکانی دەنگدان لەوپەڕی ئومێدە و خەڵکی کوردستان بەگشتی توانی ئەوە دووپات بکاتەوە، کە چەندە خەمخۆرانە لە خەمی پرۆسەکەدان.

گرنگ نییە کێ زۆرینەیە و کێ کەمینەیە، گرنگ یەکڕیزی و تەبایی و قبوڵکردنی ئەنجامەکانیەتی، هەروەک چۆن سەرۆک بارزانی ئاماژەی پێداوە، هەموومان بەڵێنمانداوە لە بەغدا وەک یەک هێز کار بکەین و لە ئاست پرسە نەتەوەییەکاندا خاوەن یەک هەڵوێست بین، ئەمەیان گرنگترین بابەتە و ئەرکی هەمووان قورستر دەکات بەوە هەرلایەنێک لە رێگای خۆی و راگەیاندنەکانیانەوە کار لەسەر پرەنسیپی نەتەوەیی بکەنەوە و بردنەوە بە باڵای پرسی نەتەوەیی بکەن نەوەک پرسی حزب و لایەن و گرووپ.