گه‌ڕانه‌وه

ده‌قى وتارى مه‌سرور بارزانى له‌ كۆنفرانسى ( ئاینده‌ى رۆژهه‌لاتى ناوه‌راست ) له‌ سێناتى فه‌ره‌نسا كه‌ له‌ رۆژانى 28 و 29-1-2010 به‌رێوه‌ چوو
 

image

  • email Email to a friend
  • print چاپی بکه‌
29 کانوونی دووه‌م, 2010 [ 20:03 ]

ئاماده‌بووانى به‌رێز

پێشه‌كى سوپاستان ده‌كه‌م بۆ داوه‌ت كردنمان و به‌شدار بوون له‌م كۆنفرانسه‌ گرنگه‌دا .

مایه‌ى سه‌ربه‌رزیه‌ بۆ ئێمه‌  ،  كه‌ له‌ جه‌رگه‌ى له‌ دایك بوون و شوێنى سه‌رهه‌ڵدانى ئه‌و باوه‌ره‌ دیموكراسیانه‌ى كه‌ له‌ پێناویاندا تێده‌كۆشین  ،  ئه‌م بابه‌ته‌تان پێشكه‌ش بكه‌ین .
ئێستا كه‌ له‌به‌رده‌متانداین  ،  ترادسێۆنى مه‌زنى خه‌ڵكى فه‌ره‌نسامان  دێته‌وه‌ یاد .
به‌ر له‌ دوو سه‌د ساڵ  ،  له‌ جاردانى مافه‌كانى تاك و هاوڵاتی بووندا  ،  پابه‌ندێتى به‌ (سه‌ربه‌ستى  ،  خاوه‌ندارێتى و ئاسایش و به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ى سه‌ركوتگه‌رى ) خراوه‌ته‌ روو .
ئه‌و به‌هایانه‌ى كه‌ بنه‌ماى برایه‌تى و یه‌كسانى پێك ده‌هێنن ،  بناغه‌ى كارى هه‌موو ئه‌وانه‌ن كه‌ له‌ پێناو جیهانێكى زیاتر یه‌كساندا  تێده‌كۆشن ،  جیهانێك  ،  كه‌ تیایدا هه‌موو تاكه‌كان به‌ دادپه‌روه‌رانه‌ له‌ لایه‌ن دامه‌زراوه‌ سیاسیه‌كانه‌وه‌  نوێنه‌رایه‌تى ده‌كرێن و هیچ كه‌سێكیش نه‌هامه‌تى له‌ سه‌ر ده‌ستى ئه‌و كه‌سانه‌ نابینێ كه‌ متمانه‌ى ئه‌وه‌یان پێدراوه‌ به‌رژه‌وه‌ندى گشتى بپارێزن و په‌ره‌ پێ بده‌ن .

له‌ به‌رده‌وامێتى ململانێى تێگه‌یشتن له‌م ئامانجانه‌ و خودى جاردانه‌كه‌ ،  سه‌رنجێكى بارۆن مۆنتسكیۆ هه‌یه‌ كه‌ (( ئه‌زموونى به‌رده‌وام ئه‌وه‌ى خستۆته‌ روو  هه‌ر كه‌س ته‌نها به‌شوێن  ده‌سڵاتدارێتیدا   گه‌ڕا بێت و ویستبێتى زیادى بكات ،  به‌ره‌و ئه‌وه‌ چووه‌ كه‌ خراپ ده‌سه‌ڵاته‌كانى به‌ كار هێنابێت و تا ئه‌و ئاسته‌ى تواناى هه‌بووبێت ده‌سه‌ڵاتى خۆى گه‌یاندۆتێ )). مۆنتسكیۆ زیره‌كانه‌ له‌م بابه‌ته‌ گه‌یشتبوو  ،  له‌و ساته‌شه‌وه‌  ،  مێژوو سه‌لماندویه‌تى  ،  كه‌ هیچ حوكمڕانیه‌ك ناتوانێ ئایدیا بنه‌ره‌تیه‌كانى دیموكراسى بهێنێته‌ دى.
هیچ كه‌سێكیش ناتوانێ له‌ مافه‌ بنه‌ره‌تیه‌كانى مرۆڤ تێبگات  ،  ئه‌گه‌ر پابه‌ند نه‌بێت به‌ جیا كردنه‌وه‌ى ده‌سه‌ڵاته‌كان و زانیارى نه‌بێت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ حكومه‌ت(( ده‌بێت له‌ سه‌ر بنه‌مایه‌ك پێك بێت  ،  كه‌ هیچ تاكێك پێویستى به‌وه‌ نه‌بێ له‌ تاكێكى دیكه‌ بترسێت)).

جگه‌ له‌ عێراق  ،  شوێنانى دیكه‌ كه‌من كه‌ بووبنه‌ سمبۆلى مه‌ترسى په‌راوێز خستنى ،  ئه‌م واقیعه‌. له‌ سه‌ربه‌خۆبوونى عێراقه‌وه‌  ،  كورد و عه‌ره‌ب و پێكهاته‌كانى دیكه‌ى عێراق رووبه‌رووى ئازار و نه‌هامه‌تى  بوونه‌ته‌وه‌ به‌ هۆى نه‌بوونى خواست لاى هه‌ندێك له‌ سه‌ركرده‌ عێراقیه‌كان  بۆ ره‌زامه‌ندى پیشان دان به‌رامبه‌ر ئه‌و پره‌نسیپه‌ بنه‌ره‌تیانه‌ . پێكهاته‌ ئه‌تنیكى و ئایینیه‌ كان رووبه‌رووى جینۆساید بوونه‌ته‌وه‌  له‌ سه‌ر ده‌ستى ئه‌و سه‌ركردانه‌ى كه‌ مه‌به‌ستیان بووه‌  ،  ده‌وله‌تێكى ناوه‌ندى به‌هێز له‌و پێكهاته‌یه‌ى دواى شه‌ڕ دروست بكه‌ن  ،  كه‌ به‌ عیراق ناسراوه‌ . له‌ هه‌ولى ناكۆتاى خۆیان بۆ یه‌كگرتوویى  ،  نه‌ك یه‌كگرتووییان نه‌دۆزیه‌وه‌  ،  به‌ڵكو تێكدان و دابه‌ش بوونیان خسته‌وه‌ .

به‌رئه‌نجامى ئه‌م جۆره‌ سیاسه‌تانه‌ش روودانى كاره‌سات بووه‌و   سه‌دان هه‌زار هاوڵاتى  رووبه‌رووى كۆمه‌ڵكوژى بوونه‌ته‌وه‌ و هه‌موو به‌ڵێن و سه‌رمایه‌كانى نه‌وت  ،  به‌ فیرۆ دراون.

وه‌كو یه‌ك له‌ پێكهاته‌كانى عێراق ،  كورد ببووه‌ ئامانجی شه‌رێكى سه‌ختى جینۆساید كردنه‌وه‌ ، له‌ ئه‌نجامى ئه‌و هێرشه‌ كیمیاوی و زنجیره‌ شاڵاوه‌ شومه‌ى ئه‌نفال كه‌ به‌رامبه‌ر كورد ئه‌نجام دراوه‌  ،  كورد قوربانیه‌كى زۆرى داوه‌  و زیاتر له‌ 182 هه‌زار كه‌س كه‌ زۆربه‌یان ئافره‌ت و منداڵ بوون  له‌ نێو براون و 90% ى گونده‌كانى كوردستان تێكدراون و وێران كرابوون .

ئه‌مه‌ش مێژوویه‌كى زانراوه‌ و بووه‌ته‌ هۆى هاتنه‌ ئاراى نه‌مانى متمانه‌و ترس و تۆقین له‌ نێوان تاكه‌كان و پێكهاته‌ جیاجیاكان و خه‌ڵك و حكومه‌ت دا و دۆخێكى خستۆته‌وه‌ كه‌ تیایدا ئه‌وانه‌ى كه‌ هێزیان نییه‌ یان لاوازن  ،  چاوه‌رێى ئه‌وه‌ بن كه‌ به‌هێز و زۆرداره‌كان  ،  مافه‌كانیان پێشێل بكه‌ن ، له‌م جۆره‌ شوێنانه‌شدا  كه‌لتورى تۆڵه‌كردنه‌وه‌ ،  كه‌لتورێكى به‌هێز ده‌بێت .
هیوا و ئاواتى ئێمه‌ ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ ئه‌م بازنه‌ى تراژیدیایه‌ به‌ هۆى  ده‌ستورى عێراقى ساڵى 2005 ه‌وه‌  تێك بشكێنرێت كه‌ پره‌نسیپه‌كانى فیدرالیزم و دیموكراسیه‌تى له‌ خۆ گرتووه‌ و له‌لایه‌ن 80%  ده‌نگده‌رانى عێراقه‌وه‌ ،  ده‌نگى بۆ دراوه‌ ، هیوامان ئه‌وه‌ بووه‌  ،  كه‌ قۆناغێكى نوێ ده‌ست پێ ده‌كات كه‌ تیایدا جیاوازیه‌كانمان وه‌ك خاڵى لاواز لێك نادرێته‌وه‌  ،  به‌ڵكو ده‌بێته‌ هۆى به‌ هێز بوونمان و هه‌ر لایه‌ك ئاشتیانه‌ كێ به‌ركێى ئه‌وى دى ده‌كات و به‌شدار ده‌بێت له‌ پێناو خۆشگوزه‌رانى هه‌موواندا ،  ئومێدمان ئه‌وه‌یه‌  ،  ئاینده‌یه‌ك هه‌بێـت كه‌ تیایدا ده‌سه‌ڵات سنوردار بكرێت و دابه‌ش بكرێت تیایدا   هه‌روه‌ك  مۆنتسكیۆ هه‌وڵى بۆ ده‌دا  ،  كه‌س ترسى له‌وى دى نه‌بێت .

له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا  ،  چه‌ند ساڵى رابردوو ئه‌وه‌ى خسته‌ڕوو  ،  كه‌ ئاسته‌نگى زۆر ماون  ئه‌و بۆشاییه‌ ئه‌منیه‌ى كه‌ له‌ چه‌ند ناوچه‌یه‌كى وڵات دا هه‌بوون رێگه‌ى بۆ هاتنى تیرۆریسته‌ نێوده‌وڵه‌تى و ناوخۆییه‌كان خۆش كرد و ئه‌وانیش یارییان به‌ مێژوو و نه‌بوونى متمانه‌ى عێراقیه‌كان كرد و توانیان پشتیوانى به‌شێك له‌ دانیشتوان  بۆ خۆیان مسۆگه‌ر بكه‌ن .
 
هێرش و په‌لاماره‌كانى ئه‌م تیرۆریستانه‌  ،  هه‌ست نه‌كردنى به‌ ئارامى لاى هاوڵاتیان زیاتر كرد . له‌ ناو پێكهاته‌كانى عێراقدا  ،  به‌ تایبه‌ت شیعه‌ و سوننه‌  ،  بێ متمانه‌یى زیاتر كرد و ئه‌و هه‌سته‌ بنه‌ره‌تیه‌ برایه‌تیه‌ى كه‌ له‌ نێوانماندا بوو  ،  نه‌هێشت. سه‌ركرده‌ لاوازه‌كان ،  روویان له‌ ده‌ره‌وه‌ كرد و رێگه‌یان دایه‌ هێزه‌ بیانیه‌كان  ،  كه‌ به‌ ئامانجێكى دوو رووییه‌وه‌  ،  رۆڵ له‌ ئاراسته‌كردنى بارودۆخى عێراقدا  ،   ببینن .
بێ توانایى بووه‌ هۆى بڵاوبوونه‌وه‌ى گه‌نده‌ڵى له‌ عێراقدا و فروانكردنى بیرۆكراسیه‌ت و زیاتر سه‌رنج راكێشانى ئه‌وانه‌ى كه‌ ته‌نها  به‌ شوێن به‌رژه‌وه‌ندیه‌ كه‌سیه‌كانى خۆیانه‌وه‌ن  ،  نه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ى كه‌ ده‌یانه‌وێت خزمه‌تى گشتى بكه‌ن . له‌ بارودۆخێكى له‌م جۆره‌دا ،  جێگه‌ى سه‌ر سوڕمان نییه‌ كه‌ ئینتیما بۆ مه‌زهه‌ب و لایه‌نى ئه‌تنیكى جیا  ،  له‌ ئینتیما بۆ وڵات له‌ پێشتر بێت.

ئه‌مه‌ راستى دۆخى عێراقه‌ ، ته‌نها به‌ هیوا خواستن و  چاره‌سه‌رى ناجێگیر و شێلو  ،  ناتوانرێ ئه‌م بۆ ماوه‌یه‌ بگۆردرێ ، ئه‌گه‌ر هه‌روه‌ختێك بمانه‌وێت له‌م دۆخه‌ ده‌ربچین و ئاراسته‌ى مێژوو بگۆڕین  ،  ده‌بێ له‌م دۆخه‌ تێبگه‌ین و په‌سه‌ندى بكه‌ین، له‌ كاتێكدا خه‌لكانێك له‌ عێراقدا له‌ به‌ر ترس و دڵه‌ راوكێ ژیانیان نه‌مابێت ئه‌وا پێكهاته‌كانى دیكه‌ى  عێراق ناتوانن گه‌شه‌ بكه‌ن و پێش بكه‌ون به‌ بێ بوونى متمانه‌ به‌ رۆڵى دامه‌زراوه‌و سیسته‌م ،  ناتوانرێ پێشكه‌وتن و گه‌شه‌ پێدان بهێنرێته‌ دى.

سه‌ره‌ڕاى ئه‌و هه‌موو ئاسته‌نگه‌  ،  هه‌رێمى كوردستان توانیویه‌تى به‌ شێوه‌یه‌كى به‌رفراوان هاوكار و به‌شدار بێت له‌ پارستنى یه‌كێتى عێراق دا . ئه‌مرۆ  هه‌رێمى كوردستان ئارامترین و سه‌قامگیرترین به‌شى عێراقه‌ و به‌م هۆیه‌شه‌وه‌  ،  ئابوورى هه‌رێمه‌كه‌ زۆر پێشكه‌وتووه‌ ، ئه‌م دۆخه‌ى هه‌رێمى كوردستان زیاتر به‌ هۆى بوونى كه‌لتورى لێبورده‌یى و پێكه‌وه‌ژیانى ئاینییه‌ .

هه‌موو ئه‌زموونى هه‌رێمى كوردستان و ئه‌و ئاشته‌واییه‌ نیشتیمانیه‌ى كه‌ گیرابوویه‌ به‌ر  ،  ده‌كرێ وه‌ك ئاماژه‌یه‌كى روون به‌كار بهێنرێت كه‌ چۆن عێراق به‌ره‌و پێشه‌وه‌ ببردرێت .

چه‌قى خه‌بات و تێكۆشانى ئێمه‌ بۆ ئه‌وه‌یه‌ سه‌روه‌ڕى یاسا له‌ وڵات هه‌بێت و ده‌سه‌ڵاته‌كان به‌گوێره‌ى خه‌سڵه‌ته‌ دیموكراسییه‌ مۆدێرنه‌كان دابه‌ش بكرێن ، ئه‌م به‌هایانه‌ش له‌ ده‌ستوره‌كه‌ماندا هه‌ن  ،  به‌ڵام ته‌نها به‌ جێ به‌جێ كردنى ته‌واویان ده‌توانین ئاشتى و پێشكه‌وتن به‌دى بهێنین . به‌بێ له‌ ئامێزگرتن و كار پێكردنى ئه‌م به‌هایانه‌  ،  جارێكى دیكه‌ رووبه‌رووى سه‌ركوتگه‌رى ده‌بینه‌وه‌  ،  به‌بێ له‌ به‌رچاو گرتنى ئه‌وه‌ى كه‌ كێ حكومرانى ده‌كات .
ده‌ستور له‌ هه‌موو بابه‌ت و ململانێ  و یاسایه‌یه‌ك باڵاتره‌ و له‌ سه‌رووى مه‌سه‌له‌كانى گاز و نه‌وت و كورسى په‌رله‌مانى و بودجه‌وه‌یه‌،  ده‌ستوور بریتیه‌ له‌وه‌ى كه‌ عێراق چ جۆره‌ سیسته‌مێكى حوكمرانى ده‌بێـت و پێكهاته‌و هاوڵاتیه‌كانى پێگه‌و مافیان چۆن ده‌بێت .

ده‌ستور سه‌رچاوه‌ى تواناى ئێمه‌یه‌ به‌وه‌ى كه‌ متمانه‌مان هه‌بێت و هه‌ست به‌ پارێزراوى بكه‌ین و بزانین كه‌ عێراقى نوێ  ،  عێراقى سه‌ركوتگه‌رى رابردوو نییه‌ ، ده‌ستور وه‌ك پێكهاته‌ى جیاواز  پێكه‌وه‌مان ده‌به‌ستێته‌وه‌ و له‌ جیاوازى و تایبه‌ته‌مه‌ندیه‌كانمان پارێزراون  ،  به‌ڵام له‌ ئامانجى هاوبه‌شى پێشكه‌وتن و دادپه‌روه‌ری دا یه‌كگرتووین .

من لێره‌وه‌ پابه‌ندبوونى خۆمان دووپات ده‌كه‌ینه‌وه‌ به‌ پره‌نسیپه‌ دیموكراسیه‌كان و فیدرالیزم كه‌ له‌ ده‌ستوورى عێراقدا دیاری كراون ، نه‌ك ته‌نها له‌ به‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ كوردم  ،  به‌ڵكو وه‌ك هه‌ر عێراقیه‌كى دیكه‌  قوربانى رابردووى پر له‌ سه‌ركوتگه‌رین.

 ده‌ستوورى عێراق بایه‌خى حكومه‌ته‌ هه‌رێمیه‌كان و خۆجێیه‌كان به‌ ره‌سمى ده‌ناسێ  ،  به‌مه‌ش گه‌لانى عێراق كه‌ ماوه‌یه‌كى زۆر نه‌هامه‌تیان چه‌شت  ،  دڵنیا ده‌كرێنه‌وه‌ به‌وه‌ى كه‌ عێراقى نوێ  ،  به‌ دوور ده‌بێت له‌و ناوه‌ندێتیه‌ زۆره‌ى ده‌سه‌ڵات كه‌ ببووه‌ سه‌رچاوه‌ى هه‌موو ئه‌و نه‌هامه‌تى و ماڵ وێرانیه‌ى كه‌ به‌ سه‌ر عێراقدا  هاتن له‌ پێناو به‌رژه‌وه‌ندى زیاترى عێراقیه‌كان و دابه‌ش كردنى فراوان و دیاریكردنى ده‌سه‌ڵاته‌كان  .  ده‌ستوورى عێراق بوارى ململانێى توندوتیژ و ره‌فتارى دوژمنكارانه‌ى له‌ سه‌ر پۆستێك یان ده‌سه‌ڵاتێكى دیاریكراو كه‌م كردۆته‌وه‌ ، ئه‌م دابه‌ش كردنى ده‌سه‌ڵاتانه‌ بناغه‌یه‌كى گرنگن له‌ چاره‌سه‌ركردنى گه‌نده‌ڵى و دروست كردنى دۆخێكى ئاشتیانه‌ى ململانێ كردن  ،  كه‌ به‌ تێپه‌ربوونى كات  ،  ورده‌ ورده‌ كه‌م و كوڕیه‌كان ناهێڵێ.

په‌یامى من ئه‌مرۆ بۆ ئێوه‌ په‌یامێكى ره‌شبینانه‌ نییه‌ له‌ زۆر رووه‌وه‌ پێشكه‌وتنمان به‌ ده‌ست هێناوه‌ ، وه‌ڵام و چاره‌سه‌ریمان بۆ زۆرێك له‌ كێشه‌ گه‌وره‌كان هه‌یه‌ و  ده‌نگمان به‌و وه‌ڵام و چاره‌سه‌ریانه‌  داوه‌و رازى بووین له‌سه‌ر هاتنه‌ دى  به‌ڵێنه‌كان بۆ جێ به‌جێ كردنیان  ده‌زانین كه‌ ده‌بێ چى بكه‌ین .

ئه‌وه‌ى كه‌ پێویسته‌  ئازایه‌تى و حیكمه‌ت و لێبڕاوییه‌  بۆ جێ به‌جێ كردن و گرتنه‌به‌رى سیسته‌مێكى دیموكراتى و فیدراڵى  كه‌ به‌ ئه‌زموون سه‌لمێنراوه‌ باشترین و كاریگه‌رترین سیسته‌مى  پاراستنى مافه‌كاى تاك و حوكمرانى كردنى كۆمه‌ڵ و پێكهاته‌  جیاجیاكانه‌. ئه‌مه‌ تاكه‌ هیوا و ئومێدێكه‌ كه‌ عێراق و پێكهاته‌كانى بتوانن پێكه‌وه‌ یه‌كێتیه‌ك دروست بكه‌ن و پێش بكه‌ون  ،  تاكه‌ رێگاى به‌ره‌و پێش چوون  پابه‌ند بوونه‌ به‌ پره‌نسیپ و بنه‌ما فیدراڵى و دیموكراسیه‌كان .
ئێمه‌ وه‌ك و كورد و وه‌كو عێراقییه‌كیش به‌ هه‌مان شێوه‌ى ئێوه‌ى فه‌رنسى و ئه‌وروپى و ته‌نانه‌ت به‌ هه‌مان شێوه‌ى ئه‌ندامانى دیكه‌ى كۆمه‌ڵگه‌ى نێو ده‌وڵه‌تى ناتوانین خۆمان له‌ پابه‌ندێتى به‌ به‌ها هاوبه‌شه‌كان ببوێرین  بۆ ئه‌وه‌ى  به‌ سه‌ر ئاسته‌نگه‌كانى نایه‌كگرتوویى دا زاڵ بێت  ،  پێویسته‌ عێراق  بتوانێ  گه‌لانى خۆى بپارێزێت و له‌ توانا و ده‌سه‌ڵاته‌كانى خۆى  متمانه‌یان بۆ دروست بكات .
ده‌بێت عێراق دڵنیامان بكاته‌وه‌ كه‌ چیدى لایه‌نى به‌هێز  ،  نابنه‌ لایه‌نى سه‌ركوتگه‌ر، عێراقێك كه‌ تیایدا به‌ بێ له‌ به‌رچاوگرتنى ره‌نگ و پێكهاته‌ جیاجیاكانى  ،  له‌ به‌سراوه‌ بۆ زاخۆ و له‌ هه‌ولێره‌وه‌ بۆ به‌غدا  به‌شدار ده‌بن له‌ بڕیاردان له‌ سه‌ر چاره‌نووسیان و ته‌واوى ئه‌و مافانه‌یان ده‌بێت كه‌ له‌ ده‌ستووردا  بۆ هاوڵاتیانى عێراق دیارى كراون.
ئه‌مه‌ش بناغه‌ى برایه‌تى و تاكه‌ ئومێدى ئاینده‌ى عێراقه‌ . 

  • email Email to a friend
  • print چاپی بکه‌

Website counter
Copyright © 2007- Kurdistan Democratic Party / Second branche/designed by Rashid Botani