ئەدەب و هونەر: كۆمەڵێك گەنج لە دوای ساڵی(2000)ەوە دەركەوتوون، كە دەتوانین بڵێین، ئەمانە نەوەی دوای(2000)ن. ئایا ئەم نەوە تازەیە لە چ لایەنێكەوە و تا چەند ئیزافەیان كردووەتە سەر ئەدەبی كوردی؟
د. فەرهاد پیرباڵ: پێموایە ئەم نەوە تازەیەی تۆ باسی دەكەیت، بە هیچ شێوەیەك ئیزافەی نەكردووەتە سەر ئەدەبی كوردی، مەگەر تاك و تەرا، ئەوانیش لەو روانگەیەوە كە جیاواز بن و هەوڵیان هەبێ بۆ دووبارە نەكردنەوەی ئەزموونە شیعرییەكانی پێش خۆیان، بۆ نموونە نەوەی حەفتاكان و هەشتاكان و نەوەدەكان. من وەك كەسێك، كە دیدی خۆم هەیە، حەزدەكەم نەسلی تازە دروست بن و داهێنان بكەن، بەڵام وەك پێشتریش باسم كرد، هەوڵەكان تەنیا تاكەكەسین و تا ئێستاش نەمدیوە شاعیرێك لە هەموو لایەنێكەوە و لە هەموو نەسلەكانی پێش خۆی جیاواز بێت، كەواتە نەوەی تازە نییە. هەم ئێوە، هەم گەنجانی تریش، پێویست بەوە ناكات خۆیان لە بری هەمووان دان بە خۆیاندا بنێن و بڵێن ئێمە بووینەتە نەوە، ئەمەش بۆیە دەڵێم، چونكە هێشتا نەبوونەتە نەوە، نەوەی نەوەدەكان جورئەتی باشیان ماوە و چەند دەنگێكیان تێدایە كە بەردەوام نووسینی جوان بڵاودەكەنەوە. من پێموایە، هەر نووسەرێك بۆ خۆی بنووسێت و بڵاو بكاتەوە و بیر بكاتەوە، لەبەر ئەوەی نەوە نووسینی جوان دروست ناكات، بەڵكو هەوڵ و كۆشش دروستی دەكەن، هەر كەسێكیش بە تەنیا دانیشت و بیری كردەوە و نووسی، بۆ خۆی، بە تاقی تەنیا، وەك نەوە خۆی و بەرهەمەكانی نمایش دەكات و پێویستی بەوەش نییە كەس دەستی بگرێت و بڵێت، تۆ كەسێكی لە نەوەیەك، ئەسڵەن دەبێت نەوە بە دوای بەرهەمەكانی كەسێكەوە بێت، جا هەر كەسێك بێت، گرنگ ئەوەیە داهێنان بكات.
ئەدەب و هونەر: لە دوای ساڵی (2000)ەوە، كۆمەڵێك كتێبی شیعری و چەندین دەقیش لە گۆڤار و رۆژنامەكاندا بڵاوكراونەتەوە، كە نووسەرەكانیان بە تەمەن گەنجن. ئایا كاتی ئەوە نەهاتووە بە شاعیرە باشەكانی ئەم نەوەیە بڵێین، باش و بە خراپەكانیش بڵێین خراپ؟ باشی و خراپیش بە لێكدانەوە و دوور لە ناوچەچێتی و هاوڕێتی و هەر پێوەندی و رقەبەرایەتییەكی تری ناپێویست؟
د. فەرهاد پیرباڵ: بەڵێ، منیش هاوڕای تۆم و پێموایە لە هەموو سەردەمێك و بە هەموو كەسێك بگوترێت كە تۆ ئاواها دەنووسیت، ئەگەر ئەمە هەبوو، واتا ئێمە بە راشكاوی بۆچوونەكانمان لە بەرامبەر هەر دەق و كتێبێكی چاپكراودا دەربڕی، ئەوكاتە دەقی باش و دەقی خراپ و نووسەری داهێنەر و نووسەری فاشیل، لە یەكتر جودا دەبنەوە و دەتوانین بە وردی ئیش لە نێو دەق و كتێبە جوانەكاندا بكەین، نووسەرانیشیان پتر بەرەو پێشەوە بڕۆن و جددی تر بنووسن. هەموو نەسلەكان ئەوەیان كردووە، كە نووسەرە باش و خراپەكان لە یەكتر جودا بكەنەوە، ئەمەشمان كاتێك بۆ دەردەكەوێت كە ئاوڕ لە رابردوو بدەینەوە و بە وردی تەماشای ناوەكان و نووسینەكایان بكەین. من دڵنیام لەم نەوەیەدا كە باست كرد، شاعیری باش هەیە، چیرۆكنووسی باش هەیە، رەنگە رۆماننووسی باشیش هەبێ، بەڵام كە هەشبوو كێ باسی دەكات و چۆن و كەی؟ ئەم پرسیارە گرنگە كە نەوەی پێش ئەو گەنجانە و ئەوانیتر لە خۆیانی بكەن و وەڵامی بدەنەوە، بە تایبەت ئەوانەی پێیان دەگوترێ رەخنەگر، كە بە داخەوە رەخنەگر نین و لایەنگیر و دژایەتیكارن.
هەموو نەسلەكان دەبێت لە یەكتر جیاواز بن، ئەمەش بۆ ئەوەیە تا بەردەوام قۆناغی تازەتر بێن، بەڵام ئێمە پێش ئەوەی ئیدیعای جیاوازبوون و تێپەڕاندن بكەین، دەبێت بزانین بە كام كەرەستە و بیر كردنەوە و بنیات بە بانگەشە هەڵدەستین، ئەگەر وەهامان نەكرد، بانگەشەكانمان پووچەڵ دەبنەوە و شیاوی ئەوە نابن لە لایەن نەسلی خۆمان و نەسلەكانی پێشووشەوە، ببنە هۆكاری قسە لەسەر كردن.
ئەدەب و هونەر: رەخنەی ئەدەبی كوردی هەردەم لاواز و راگوزەر بووە، بەڵام دەبینین رەخنە و لێكۆڵینەوە لە هەمبەر دەقی شیعری ئەو شاعیرە گەنج و تازانەدا لاوازترن. دەكرێ بە وردی تیشك بخەیتە سەر هۆكارەكان؟
د. فەرهاد پیرباڵ: من پێموایە رەخنەی كوردی نییە و نەبووە، بەڵام دەشكرێ ئاماژە بەوە بكەین كە تێكست هەبووە و هەیە، تێكستی باش، كە هەندێكیان لە ئاستی دەقە جیهانییەكاندان. ئەو گوتارانەی بە ناوی رەخنەوە لە گۆڤار و رۆژنامە و سایتەكاندا بڵاو دەبنەوە، تەنیا بیروڕان، تەنیا سەرنجی رەخنەیی و پێداهەڵگوتن و رەخنەی بێ بنەمان، ئەمەش وا دەكات من بە بێ هیچ سڵەمینەوەیەك بڵێم: ئێمە وەكو میللەتی كورد تا ئێستا بزاڤێكی رەخنەییمان نییە، مەبەست لە رەخنەیەكی ئاوایە، كە بە هەموو شێوەیەك و بەردەوام لە كەسایەتی دانەر دوور بكەوێتەوە، تەنیا ئیش لە نێو دەقدا بكات. جا كە وایە، هیچ پێویست بەوە ناكات گەنجان بەوە خەفەتبار بن، كە رەخنە ئاوڕی لە بەرهەمەكانیان نەداوەتەوە، چونكە رەخنەمان نییە، هەر كاتێك رەخنە هەبوو، كەسێكی جددی فەرامۆشكرا، هەقی خۆیەتی بە هەر شێوەیەك كە تەندروستە، گلەیی بكات و بڵێ، بۆچی رەخنە لە ئاست دەقەكانمدا بێ دەنگە. مادام رەخنەش نییە، بیر و را سەرپێییەكان، ئەوجا رەخنە بن، یان ستایش، پوولێكی قەڵپ ناهێنن و هیچ پێویست بەوە ناكات، خۆمان بە خوێدنەوەشیانەوە ماندوو، كاتكوژ بكەین، چونكە رەخنە ئەوە نییە كە ئێستا لە نێو ئێمەدا هەیە، واتا تا ئێستا من نەمدیوە رەخنەگرێك بێت و دەقێك لە ژێر یەكێك لە تیۆرەكان راڤە بكات و وردتر ئاشنای دەقەم بكات، خۆ بۆچوونەكانیش ئەگەر پوخت و رێك بوونایە، هەروەها بە بێ زمانی پەخشانی بوونایە، دەكرا سوودیان لێ وەربگیردرێت بۆ دروستكردنی بزاڤێكی رەخنەیی.
بە هەرحاڵ، با خۆمان بە شتی لاوەكیی ئاواوە قەڵس نەكەین، كە كەس ئامادە نییە گوێمان لێ بگرێ.
ئەدەب و هونەر: بۆچی لە زۆربەی كاتەكان و لە زۆربەی بڵاوكراوەكاندا دەقەكانی ئەو نەوە تازەیە رەتدەكرێنەوە؟ كە بڵاویش دەكرێنەوە، مەگەر چۆن، ئەگینا هەردەم سەرنووسەر، تەنانەت دەستەی نووسەرانیش وەكو كۆمەك لە بڵاوكردنەوەی شیعرەكانیان دەڕوانن و مامەڵەیان لەگەڵدا دەكەن. بۆچی لە نێو كورددا خودی دەق ناخوێندرێتەوە؟ داهێنان پێویستی بە پێداهەڵگوتن نییە و بە هیچ شێوەیەك لە جوانییەكانی خۆی ناكەوێت، بەڵام بۆچی هەوڵی كوشتنی جوانییەكان هەردەم بەردەوامە؟
د. فەرهاد پیرباڵ: لە نێو ئێمەی كورددا دوو جۆر عەقڵیەت هەن، یەكێكیان لە بینینێكی سیاسی و نەتەوەیی و ئایدیۆلۆژی و نیشتمانی و ئەو شتانەوە سەرچاوە دەگرێت، ئەوی تریشیان لە بینینێكی كۆنخواز و جاهیلی و بێ روانینیەوە سەرچاوەی گرتووە، لەبەر ئەم دوو هۆكارە سەرەكییە شاعیرە گەنجەكان دەبنە قوربانی. هیچ سەرنووسەر و نووسەر و پەیامنێر و چی و چیی دیكەش، كە لە گۆڤار و رۆژنامەكانی كوردستاندا كار دەكەن، شارەزا نین لە ئیشیەكانیان، بۆیە هەردەم دەكەونە ژێر كاریگەری سۆز و رق و دوژمنایەتیكردن لەگەڵ هەر نووسەرێك، كە وەكو ئەوان نانووسێت و بیر ناكاتەوە. هەر كاتێك سەرنووسەر و بن نووسەرەكان بە جددی و دوور لە بیركردنەوەی پێشوەخت، بە بێ جیاوازی كاریان بۆ هەر نووسەرێك كرد، دەتوانن ئیش بۆ گەنجەكانیش بكەن، بە بێ سوپاسكردن و دەستگوشین و شتی بێ مانای تر.
ئەدەب و هونەر: بۆچی زۆربەی نووسەرە بە ئەزموونەكان (رەخنەكار، شاعیر، لێكۆڵەر، نووسەر) تا ئێستا لە بارەی ئەزموونی ئەم نەوە تازەیە، بە جددی نانووسن و نەیاننووسیوە، مەگەر چۆن، دەنا ئاماژە بۆ ناوەكانیشیان ناكەن. بۆچی؟
د. فەرهاد پیرباڵ: پێشتر ئاماژەم بە كۆمەڵێك هۆكار كرد، وابزانم ئەوەندە بەسە بۆ ئەوەی ئێمە بچینە نێو دۆخەكەوە. لە بارەی ناوەكانیشەوە، من بە هیچ شێوەیەك حەز ناكەم ناوی هیچ كەسێك بهێنم، ئەمەش لەبەر ئەوەیە، ئەگەر ناوی چەند گەنجێك بهێنم، خۆیان لەلا گەورە دەبێت، ئەوانەی ناویشیان ناهێنم، یان لە بیرم نین، یانیش هەوڵەكانیان بە جوان نابینم، دەكەونە نێو دۆخی دەروونیی خراپەوە، یانیش رقبەرێتیی دەكەن، چونكە منیش نامەوێ دڵی هیچ كەس بئێشێنم و دڵی هیچ كەسێكیش راگرم. كە وایە، باشترین چارەسەر ئەوەیە، ناوی كەس نەهێنم و داهێنانەكانی هەر كەسێك خۆی، ناوی خۆی بە سنگی خۆیەوە هەڵواسێت و منەتی منیش هەڵنەگرێت بە ناوهێنانی.
